Veelgestelde vragen

Alle vogels die van nature in het wild voorkomen op het grondgebied van de EU, worden beschermd door de Flora- en faunawet. Vogels die gekweekt of gehouden worden voor agrarisch gebruik of als huisdier, vallen dus niet onder deze bescherming. Vogels zoals de ooievaar, die in Nederland zijn uitgezet in het kader van fokprogramma's, worden wel beschermd.

Deze bescherming van vogels wordt vormgegeven door schadelijke handelingen te verbieden:

• verbod op het doden, verwonden, vangen, bemachtigen en met het oog daarop opsporen van vogels (art. 9 Flora- en faunawet);
• verbod op het opzettelijk verontrusten van vogels (art. 10 Flora- en faunawet);
• verbod op het beschadigen, vernielen, uithalen, wegnemen en verstoren van nesten, holen of andere voortplantings- of vaste rust- of verblijfplaatsen van vogels (art. 11 Flora- en faunawet);
• verbod op het zoeken, rapen, uit het nest nemen, beschadigen of vernielen van eieren van vogels (art. 12 Flora- en faunawet).

Belangrijk om te weten is dat exoten niet beschouwd worden als beschermde vogels onder de Flora- en faunawet. Exoten zijn vogels die niet van nature voorkomen op het grondgebied van de Europese Unie, zoals de nijlgans. Deze exoten zijn niet beschermd. Toch geldt de algemene zorgplicht uit de Flora- en faunawet ook voor deze vogels; iedereen moet voldoende zorg in acht nemen voor de in het wild levende dieren en planten. Het is verplicht om - voor zover mogelijk - handelingen na te laten die voor deze diersoorten schadelijk zijn.

Om te bepalen of het schudden van eieren in strijd is met de bescherming van vogels, wordt er gekeken naar de verbodsbepalingen in de Flora- en faunawet (artikel 9 tot en met 12).

Het verbod op het doden en verwonden van vogels:
Het schudden van eieren valt niet onder dit verbod.

Het verbod op het opzettelijk verontrusten van vogels:
Het schudden van eieren kan verontrustend zijn voor de vogel waarvan de eieren worden geschud, maar ook voor andere vogels die van het gebied gebruik maken. Om populaties te beheren door middel van eierschudden, moet een groot deel van de eieren geraapt worden om de maatregel effectief te laten zijn. Dit betekent dat een gebied intensief betreden zal worden, wat tot verontrusting kan leiden.

Het verbod op het wegnemen, verstoren en vernielen van nesten:
Het is aannemelijk dat ook hierop een inbreuk gemaakt wordt; nesten zullen worden verstoord om de eieren te kunnen schudden. Niet alleen de nestgelegenheid van de vogel waarvan de eieren geschud worden, kan verstoord worden, ook die van andere vogels die in het gebied broeden. Van verstoring is overigens niet al sprake wanneer vogels van hun nest opvliegen, maar bijvoorbeeld wel wanneer ze opvliegen en niet meer terugkeren naar hun nesten. In tegenstelling tot het verbod op verontrusting van vogels, is voor verstoring van nestgelegenheid geen opzet vereist en is de verstoring op zich verboden. 

Het verbod op het zoeken, wegnemen en vernielen van eieren:
Hierop zal zeker inbreuk gemaakt worden.

Er bestaan verschillende uitzonderingen om in strijd te mogen handelen met de verboden uit de Flora- en faunawet. Het is afhankelijk van de vogelsoort en het te bereiken doel welke uitzondering het meest logisch is om te kiezen. Deze keuze is overigens niet geheel vrij. Door de voorwaarden van de uitzonderingen te lezen, wordt duidelijk welke grondslag gekozen moet worden.

Landelijke en provinciale vrijstellingslijsten: (artikel 65 Flora- en faunawet)
Op dit soort lijsten zijn bepaalde beschermde diersoorten geplaatst. Grondgebruikers hebben ten opzichte van deze soorten onder voorwaarden de mogelijkheid om ze te verjagen of te doden. Klik hier voor meer informatie over de vrijstellingslijsten.

Populatie verkleinen: (artikel 67 Flora- en faunawet)
Bepaalde personen kunnen worden aangewezen door de provincie om de populaties van diersoorten te verkleinen en zo schade te voorkomen. Een beperkt aantal diersoorten, met name exoten, zijn op een lijst geplaatst waarvoor deze uitzondering gebruikt kan worden. Klik hier voor meer informatie over populatie beheer.

Individuele ontheffing: (artikel 68 Flora- en faunawet)
Aan faunabeheereenheden kan een individuele ontheffing worden verleend om in een bepaald gebied verboden handelingen uit te voeren ten opzichte van een beschermde diersoort. Deze uitzondering geldt ten opzichte van alle beschermde diersoorten. Voor alle beschermde diersoorten kan dus zo'n ontheffing worden verleend als er aan de voorwaarden wordt voldaan. Klik hier voor meer informatie.

Individuele ontheffing: (artikel 75 Flora- en faunawet)
Dit betreft een individuele ontheffing die aangevraagd kan worden bij het ministerie van LNV. Er moet dan expliciet aangegeven worden van welke verboden van de Flora- en faunawet ontheffing wordt aangevraagd. Om gewassen te beschermen tegen de schade veroorzaakt door vogels zoals ganzen, worden bovenstaande ontheffingen en vrijstellingen gebruikt.  Klik hier voor meer informatie over deze ontheffingsmogelijkheid.

Of deze uitzonderingen ook gelden in beschermde natuurgebieden of in ganzenfoerageergebieden, is verschillend per gebied. Het is dus eerst belangrijk om te weten om wat voor soort gebied het gaat. Klik hier voor meer informatie over de beschermde status van natuurgebieden. Klik hier voor meer informatie over welke gebieden als ganzenfoerageergebied zijn aangewezen.

Hieronder staat voor al deze gebieden uitgelegd of eieren geschud mogen worden.

Vogel- en Habitatrichtlijngebied:
Het schudden van ganzeneieren als vorm van populatiebeheer is een plan of project zoals bedoeld in de Natuurbeschermingswet, dat mogelijk significante negatieve effecten kan hebben voor het gebied. Populatiebeheer is niet nodig voor het beheer van het gebied, aangezien de ganzen geen schade aanrichten aan de natuurwaarden van het gebied, maar aan de landbouwgewassen. Er moet dus een vergunning aangevraagd worden.

Of de Natuurbeschermingswetvergunning verleend kan worden is onder andere afhankelijk van de vraag of uitgesloten kan worden dat deze negatieve effecten significant zijn. Om dit te bepalen wordt gekeken of de instandhoudingsdoelstellingen van het gebied in gevaar dreigen te komen. Wanneer een gebied is aangewezen voor ganzen, dan zijn significante effecten uiteraard niet uit te sluiten. Het feit dat een gebied niet is aangewezen voor ganzen, betekent echter niet dat significante effecten niet zullen optreden. Het intensief betreden van het gebied om de ganzeneieren te schudden kan namelijk ook andere vogelsoorten verontrusten waarvoor het gebied wél is aangewezen.

Als significante effecten niet kunnen worden uitgesloten dient er een passende beoordeling plaats te vinden. Als het zeker is dat de effecten niet significant zullen zijn, maar wel negatief, dan zal er een verslechterings- en verstoringstoets plaatsvinden. Het schudden van ganzeneieren is wellicht niet altijd significant, maar zeker altijd negatief.
Als de passende beoordeling significante effecten niet kan uitsluiten, kan er alleen een vergunning verleend worden als de uitzondering van artikel 6 lid 4 Habitatrichtlijn toepassing is.

Natuurmonument:
Er zal een vergunning nodig zijn om hier eieren te mogen schudden omdat het schudden schadelijk kan zijn voor dieren in het beschermde natuurmonument. Om te beoordelen of er een vergunning kan worden verleend, moet er gekeken worden of de natuurlijke kenmerken van het gebied kunnen worden aangetast; deze kenmerken zijn af te leiden uit de aanwijzingbesluiten. Een vergunning wordt alleen verleend als deze natuurlijke kenmerken niet in gevaar komen, tenzij er dwingende redenen van groot openbaar belang spelen.

Beschermde leefomgeving:
Of er in dit gebied ganzeneieren mogen worden geschud is afhankelijk van hetgeen de provincie in de aanwijzing heeft vermeld.

Planologisch beschermd: natuur, buitengebied, EHS:
In de bestemmingsplannen en streekplannen zijn de voorschriften opgenomen voor het gebruik van deze gebieden.

Ganzenfoerageergebieden:
In ganzenfoerageergebieden kunnen ganzen rustig verblijven, er wordt juist subsidie verstrekt om de vogels hier met rust te laten. Echter dit gaat om de bescherming van overwinterende ganzen. De broedende ganzen waarvan eieren geschud worden, zijn overzomerende ganzen. Ganzenfoerageergebieden worden tot 1 april beschermd, hierna gelden de regels voor het schudden van eieren zoals die gelden voor niet-beschermde gebieden.

Het zal dus moeilijk zijn om een vergunning te krijgen voor het schudden van eieren in gebieden die zijn aangewezen voor de bescherming van ganzen. Het lastige hierbij is dat Vogelrichtlijngebieden vaak voor overwinterende ganzen zijn aangewezen. In deze gebieden wordt dan geoordeeld dat de eieren van de overzomerende ganzen wel geschud mogen worden.

Voor gebieden die voor andere vogel- en diersoorten zijn aangewezen dan ganzen, worden ook vergunningen verleend. Vogelbescherming is het hier echter niet altijd mee eens, omdat er in sommige gevallen geen rekening wordt gehouden met verstoring van andere vogelsoorten. Ook is het belangrijk dat deze maatregel alleen wordt toegepast als dat effectief leidt tot vermindering van schade. Uit onafhankelijk onderzoek blijkt dat het schudden van eieren van ganzen alleen een effectieve maatregel is als het gaat om kleine geisoleerde ganzenpopulaties.

Er zijn verschillende acties die u kunt ondernemen. U kunt rechtstreeks tegen het besluit tot schadebestrijding of populatiebeheer in actie komen, maar u kunt dat ook doen op basis van de bescherming van het gebied. Wanneer u vreest voor de natuurwaarden van het beschermde gebied, dan doet u er goed aan een beroep te doen op de bescherming van het gebied. Bent u het niet eens met het inzetten van het middel schadebestrijding dan kunt u hiertegen in actie komen.

Klik hier voor meer informatie over actie ondernemen tegen het  besluit tot schadebestrijding.
Klik hier voor meer informatie over actie ondernemen op basis van de bescherming van het gebied.